Λύσανδρος Καυταντζόγλου. Συλλογή: Εθνική Πινακοθήκη - Μουσείο Αλέξανδρου Σούτσου

Δημιουργός: Λύτρας Νίκος (Αθήνα 1883-Αθήνα 1927). Λάδι σε μουσαμά Διαστάσεις έργου: 190 x 124 εκ. Κληροδότημα Λυσίμαχου Καυταντζόγλου Συλλογή Εθνικής Πινακοθήκης Κεντρικό Κτήριο Αρ. Έργου Π.645

Το πορτρέτο του Λύσανδρου Καυταντζόγλου, φιλοτεχνημένο από τον Νικηφόρο Λύτρα περί το 1886, αποτελεί ένα από τα πιο επιβλητικά έργα προσωπογραφίας του 19ου αιώνα στην Ελλάδα. Το έργο, λάδι σε μουσαμά με διαστάσεις 190 × 124 εκ., ανήκει στη συλλογή της Εθνικής Πινακοθήκης (αρ. έργου Π.645) και εκτίθεται στο Κεντρικό Κτήριο.

Ο Λύσανδρος Καυταντζόγλου (1811–1885), εξέχων αρχιτέκτονας του ελληνικού νεοκλασικισμού, γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη. Κατά τις σφαγές του 1821, η οικογένειά του κατέφυγε στη Μασσαλία, όπου ο Λύσανδρος έλαβε τα πρώτα του γράμματα. Σπούδασε αρχιτεκτονική στην Ακαδημία του Αγίου Λουκά στη Ρώμη, αποσπώντας σημαντικά βραβεία. Το 1844 ανέλαβε τη διεύθυνση του Σχολείου των Τεχνών στην Αθήνα, συμβάλλοντας καθοριστικά στην οργάνωση και ανάπτυξη του ιδρύματος. Μεταξύ των σημαντικότερων έργων του συγκαταλέγονται το κτήριο του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, το Αρσάκειο και ο Ναός της Αγίας Ειρήνης στην οδό Αιόλου.

Στο πορτρέτο, ο Καυταντζόγλου απεικονίζεται καθισμένος σε πολυθρόνα, με το παλτό του ριγμένο ανέμελα, κρατώντας ένα μικρό βιβλίο στο αριστερό του χέρι και με το δεξί να ακουμπά σε τραπέζι γεμάτο χαρτιά και αντικείμενα. Το βλέμμα του, αν και στραμμένο προς τον θεατή, φαίνεται να βυθίζεται στο άπειρο, υποδηλώνοντας τον πρόσφατο θάνατό του. Η χρωματική παλέτα του έργου, με καστανοκόκκινες, γκριζοπράσινες και ώχρες αποχρώσεις, ενισχύει τη σοβαρότητα και το στοχαστικό ύφος της σύνθεσης.

Το έργο αυτό αποτελεί όχι μόνο μια εικαστική αποτύπωση του σημαντικού αρχιτέκτονα, αλλά και μια ψυχογραφική προσέγγιση, αναδεικνύοντας τη βαθιά κατανόηση του Λύτρα για την προσωπικότητα του απεικονιζόμενου. Η παρουσία του στην Εθνική Πινακοθήκη συμβάλλει στη διατήρηση της μνήμης και της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ελλάδας.