Μετά την καταστροφή των Ψαρών, π. 1896-1898. Συλλογή : Εθνική Πινακοθήκη - Μουσείο Αλέξανδρου Σούτσου

Δημιουργός : Γύζης Νικόλαος (Σκλαβοχώρι Τήνου 1842-Μόναχο 1901). Λάδι σε μουσαμα Διαστάσεις έργου: 133 x 188 εκ. Συλλογή Εθνικής Πινακοθήκης Κεντρικό Κτήριο Αρ. Έργου Π.460

Το έργο «Μετά την Καταστροφή των Ψαρών» του Νικολάου Γύζη, φιλοτεχνημένο μεταξύ 1896 και 1898 με λάδι σε μουσαμά διαστάσεων 133 × 188 εκ., ανήκει στη συλλογή της Εθνικής Πινακοθήκης – Μουσείου Αλεξάνδρου Σούτσου (αρ. έργου Π.460) και εκτίθεται στο Κεντρικό Κτήριο της Πινακοθήκης στην Αθήνα.

Η σύνθεση απεικονίζει τη δραματική σκηνή των προσφύγων που διαφεύγουν από την καταστροφή των Ψαρών το 1824, όταν οι Οθωμανοί κατέλαβαν και λεηλάτησαν το νησί. Οι επιζώντες, κυρίως γυναίκες και παιδιά, βρίσκονται σε μια βάρκα που παλεύει με τα κύματα, προσπαθώντας να σωθούν από τη μανιασμένη θάλασσα. Η σκηνή διαδραματίζεται τη νύχτα, με σκοτεινούς χρωματικούς τόνους και ελάχιστα φωτεινά σημεία, προσδίδοντας στο έργο μια ποιητική και τραγική χροιά.

Στο κέντρο της σύνθεσης, ένας όρθιος άνδρας με νησιώτικο σκούφο κρατά το κουπί, προσπαθώντας να σταθεροποιήσει τη βάρκα. Δίπλα του, άλλοι επιβάτες προσπαθούν να σώσουν όσους έχουν πέσει στη θάλασσα, ενώ μια γυναίκα προσπαθεί να σώσει το παιδί της. Η ελληνική σημαία κυματίζει πάνω από τη βάρκα, σύμβολο ελπίδας και αντίστασης.

Ο Γύζης, με αυτό το έργο, αποτυπώνει όχι μόνο την τραγωδία της καταστροφής των Ψαρών, αλλά και τα ιδανικά της Θρησκείας, της Οικογένειας και της Πατρίδας. Η σύνθεση χαρακτηρίζεται από μετα-ιμπρεσιονιστικά στοιχεία και αφαιρετικό χαρακτήρα, ενώ η χρήση του χρώματος και του φωτός ενισχύει τη δραματικότητα της σκηνής.

Το έργο αυτό αποτελεί μια από τις σημαντικότερες δημιουργίες του Γύζη, συνδυάζοντας την ιστορική αφήγηση με την εικαστική έκφραση, και παραμένει ένα από τα πιο συγκλονιστικά έργα της νεοελληνικής ζωγραφικής.