Η Έξοδος του Μεσολογγίου. Συλλογή : Εθνική Πινακοθήκη - Μουσείο Αλέξανδρου Σούτσου

Δημιουργός : Βρυζάκης Θεόδωρος (Θήβα 1814 ή 1819-Μόναχο 1878). Λάδι σε μουσαμά Διαστάσεις έργου: 169 x 127 εκ. Συλλογή Εθνικής Πινακοθήκης Κεντρικό Κτήριο Αρ. Έργου Π.5446

Το έργο «Η Έξοδος του Μεσολογγίου» του Θεόδωρου Βρυζάκη, φιλοτεχνημένο το 1853 με λάδι σε μουσαμά διαστάσεων 169 × 127 εκ., ανήκει στη συλλογή της Εθνικής Πινακοθήκης – Μουσείου Αλεξάνδρου Σούτσου (αρ. έργου Π.5446) και εκτίθεται στο Κεντρικό Κτήριο της Πινακοθήκης στην Αθήνα.

Η σύνθεση απεικονίζει την ηρωική έξοδο των κατοίκων του Μεσολογγίου τη νύχτα της 10ης Απριλίου 1826, ένα από τα πιο τραγικά και ξακουστά επεισόδια του Αγώνα. Η σκηνή αναπτύσσεται κατακόρυφα, χωρίς βάθος, και χωρίζεται σε δύο επίπεδα:

1. Ουράνια ζώνη: Στο κέντρο της σύνθεσης, ο Παντοκράτορας ένθρονος μέσα σε χρυσή νεφέλη ευλογεί τους αγωνιστές, ενώ άγγελοι με κλάδους βαΐων και στέφανα δάφνης ετοιμάζονται να στέψουν τους ήρωες.
2. Επίγεια ζώνη: Πάνω σε ξύλινη γέφυρα, οι αγωνιστές ορμούν έξω από την πύλη του τείχους, κραδαίνοντας τα σπαθιά τους. Ένας από αυτούς υψώνει την ελληνική σημαία με τον σταυρό. Ακολουθούν τα γυναικόπαιδα, ενώ μητέρες με παιδιά έχουν πέσει στο χαντάκι κάτω από τη γέφυρα. Οι Τούρκοι πάνοπλοι περιμένουν τους αγωνιστές, μερικοί ανεβαίνουν στα τείχη σκαρφαλώνοντας σε σκάλα.

Ο Βρυζάκης αποδίδει τη σκηνή με ακρίβεια και επιμέλεια, προσέχοντας κάθε λεπτομέρεια. Το έργο χαρακτηρίζεται από ρομαντικό πνεύμα και ακαδημαϊκή εκτέλεση, με καφέ και χρυσή τονικότητα και κύρια χρώματα το μαύρο, το λευκό και το κόκκινο.

Το έργο προκάλεσε μεγάλη εντύπωση για το αγωνιστικό φρόνημα που εξέφραζε και τη δραματική ένταση της σκηνής. Μετά την πτώση του Μεσολογγίου, το φιλελληνικό κίνημα ενισχύθηκε στη Δυτική Ευρώπη και την Αμερική.

Ο Βρυζάκης, ορφανός του πολέμου της Ανεξαρτησίας, σπούδασε στο Μόναχο και έγινε ο κυριότερος ζωγράφος ιστορικών σκηνών, αποτυπώνοντας με το έργο αυτό την ηθική ιδέα του Αγώνα και τη μακραίωνη βυζαντινή παράδοση.