Η θυσία του Καψάλη. Συλλογή : Εθνική Πινακοθήκη - Μουσείο Αλέξανδρου Σούτσου

Δημιουργός : Βρυζάκης Θεόδωρος (Θήβα 1814 ή 1819-Μόναχο 1878). Λάδι σε μουσαμά Διαστάσεις έργου: 134 x 144 εκ. Δωρεά Πανεπιστημίου Συλλογή Εθνικής Πινακοθήκης Παράρτημα Ναυπλίου Αρ. Έργου Π.1299

Το έργο «Η θυσία του Καψάλη» του Θεόδωρου Βρυζάκη, φιλοτεχνημένο το 1894 με λάδι σε μουσαμά διαστάσεων 134 × 144 εκ., ανήκει στη συλλογή της Εθνικής Πινακοθήκης – Μουσείου Αλεξάνδρου Σούτσου και εκτίθεται στο Παράρτημα Ναυπλίου.

Η σύνθεση απεικονίζει τη δραματική στιγμή της αυτοθυσίας του δημογέροντα Χρήστου Καψάλη κατά την πολιορκία του Μεσολογγίου το 1826. Ο Καψάλης, μη μπορώντας λόγω ηλικίας να συμμετάσχει στην έξοδο, κλείστηκε με περίπου 400 αμάχους στην πυριτιδαποθήκη κάτω από τον προμαχώνα του Μπότσαρη. Όταν οι Τούρκοι εισέβαλαν στην πόλη, ανατίναξε την πυριτιδαποθήκη, παρασύροντας στον θάνατο τους έγκλειστους και πλήθος εχθρών.

Ο Βρυζάκης αποδίδει τη σκηνή με θεατρικότητα και έντονο συμβολισμό. Το φως εκπέμπεται από μια αθέατη πηγή αριστερά, τονίζοντας τα πρόσωπα και κυρίως τον Καψάλη με τη δάδα. Η σύνθεση περιλαμβάνει μικρές ηθογραφικές σκηνές: μητέρες που προσεύχονται, αποχαιρετισμοί, στιγμές αγωνίας και πίστης. Το χέρι του Καψάλη παρουσιάζει συγγένεια με τη μεταβυζαντινή ζωγραφική και τη λαϊκή τέχνη, στοιχεία με τα οποία ο Βρυζάκης ήταν εξοικειωμένος.

Το έργο αυτό αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της ιστορικής ζωγραφικής του 19ου αιώνα, συνδυάζοντας ρεαλιστική απόδοση με ρομαντική εξιδανίκευση, και συμβάλλει στη διαμόρφωση της εθνικής ταυτότητας μέσω της τέχνης.