Η προτομή του Μακεδονομάχου Καπετάν Γκόνου Γιώτα στην Πλατεία Ρομφέη στην Άνω Πόλη Θεσσαλονίκης. Συλλογή : Καλαμάρας Δημήτρης

Στην Πλατεία Ρομφέη, στο τέρμα της οδού Αγίας Σοφίας στην Άνω Πόλη Θεσσαλονίκης, δεσπόζει η προτομή του Μακεδονομάχου Καπετάν Γκόνου Γιώτα, έργο του γλύπτη Δημήτρη Καλαμάρα. Φιλοτεχνημένη το 1954 από λευκό μάρμαρο, η προτομή απεικονίζει τον αγωνιστή με τη στολή του και έναν σταυρό περασμένο στο λαιμό, συμβολίζοντας την πίστη και την αφοσίωσή του στον αγώνα για την ελευθερία της Μακεδονίας.

Ο Γεώργιος (Γκόνος) Γιώτας (1880–1911), σλαβόφωνος Μακεδονομάχος από τον οικισμό Πλουγκάρ (σημερινός Λουδίας), αρχικά εντάχθηκε στην ΕΜΕΟ, αλλά από το 1904 πολέμησε στο πλευρό των Ελλήνων στον Βάλτο των Γιαννιτσών. Η δράση του υπήρξε καθοριστική για την επιστροφή χωριών από τη Βουλγαρική Εξαρχία στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, και έμεινε γνωστός ως «στοιχειό του Βάλτου».

Η Πλατεία Ρομφέη, όπου βρίσκεται η προτομή, φέρει το όνομα του καπετάν Ρομφέη, Μακεδονομάχου που διορίστηκε από τον σουλτάνο ως επιθεωρητής της Ρούμελης για να πολεμήσει τον Αλή Πασά. Η περιοχή είναι γνωστή και ως Κουλέ Καφέ ή Κρίσπου, και αποτελεί σημείο αναφοράς για την ιστορική μνήμη της πόλης.

Ένα αντίγραφο της προτομής βρίσκεται στην Πλατεία Γκόνου Γιώτα στα Γιαννιτσά, τοποθετημένο την ίδια χρονιά, τιμώντας τη μνήμη του αγωνιστή και διατηρώντας ζωντανή την κληρονομιά του Μακεδονικού Αγώνα στην περιοχή.