Συλλογή Ζάντα - Ορνιθοπούλου Ραλλούς. Ραλλού και Στέφανος Ζάντας σε φωτογραφείο της Θεσσαλονίκης. Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού Δήμου Καλαμαριάς. Θεσσαλονίκη 1921.

Η φωτογραφία της Ραλλούς και του Στέφανου Ζάντα, τραβηγμένη σε φωτογραφείο της Θεσσαλονίκης το 1921, φέρει έντονη τη σφραγίδα της εποχής και των βιωμάτων του προσφυγικού πληθυσμού. Η σύνθεση είναι χαρακτηριστική για τα αστικά φωτογραφεία της περιόδου: ένα σκηνικό ζωγραφισμένο με στολίδια, πτηνά και τη χρονολογία “1921” κορυφαία ανάμεσα σε συμβολικά μοτίβα, με μια ανθοστήλη στο κέντρο που λειτουργεί τόσο ως διακοσμητικό όσο και ως στηρίγμα για τη στάση των παιδιών.

Τα δύο παιδιά φορούν παλτά και είναι καλοχτενισμένα — μια απόπειρα να παρουσιαστούν «καθώς πρέπει» για την αποστολή της εικόνας ως ενθύμιο. Στην πίσω πλευρά της φωτογραφίας διασώζεται συγκινητικό μήνυμα, γραμμένο σε μια γλώσσα αυθόρμητη και καθημερινή, με ανορθογραφίες αλλά γεμάτη συναίσθημα: πρόκειται για επιστολή που απευθύνεται σε θεία, πιθανώς εκτός Ελλάδας, και η φωτογραφία λειτουργεί ως απόδειξη ζωής. Ο Στέφανος Σαντίδης, όπως υπογράφει, ενημερώνει για τη γέννηση της μικρής Βασιλικής, την πρόσφατη ασθένεια, και συνοδεύει τα νέα με «ασπασμούς» από όλους.

Η εικόνα και το κείμενο μαζί φωτίζουν τη ζωή των προσφύγων στην αρχή της εγκατάστασής τους στη Θεσσαλονίκη, αποτυπώνουν τη σημασία της οικογένειας και της επικοινωνίας σε συνθήκες αβεβαιότητας και ανασυγκρότησης. Το ενθύμιο δεν είναι απλώς μια φωτογραφία· είναι πράξη αγάπης, συναισθηματικής σύνδεσης και απόπειρα να ανασυρθεί μια αίσθηση συνέχειας από τα συντρίμμια της προσφυγιάς.

Στην πίσω πλευρά γράφει :«Εν Θεσσαλονίκη 30/12/1921 αγαπητί μας θήα σε στέλνομε την φοτογραφήαν μας είναι σκιά που φαίνεται σώμα που δεν κηνίται είναι όμως ενθήμιον και ποτέ Δε λησμονήτε τόσον κερόν που δεν σας στηλνομε γράμα επηδήν... ήμασταν ασθενής εχωμεν ένα κουρτουθ (κοριτσάκι) και το λεν Βασιλική. Ασπασμούς από τον πατέρα μου από την μητέρα μου και την Ραλλού και από την Βασιλική. Σε ασπάζομαι εγώ Στέφανος Μ. Σαντίδης».