Ο Μητροπολίτης Χαλδίας, Γερβάσιος Σουρμελίδης. Συλλογή Θεοφυλάκτου Άννα. Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού Δήμου Καλαμαριά

Ο Μητροπολίτης Χαλδίας Γερβάσιος Σουρμελίδης υπηρέτησε την Ορθόδοξη Εκκλησία κατά την περίοδο 1864-1905, με τον τίτλο του υπέρτιμου και έξαρχου Ελλενοπόντου. Η Μητρόπολη Χαλδίας, με έδρα την Αργυρούπολη, ήταν κέντρο θρησκευτικής και πολιτιστικής δραστηριότητας στον Πόντο σε μια ταραγμένη περίοδο, ενισχύοντας την πίστη και την εθνική ταυτότητα του Πονιτακού Ελληνισμού. Επιμελήθηκε το Φροντιστήριο της Αργυρούπολης ενώ παράλληλα φρόντισε για τη λειτουργία του Παρθεναγωγείου της Αργυρούπολης. Το 1901 ίδρυσε τη μονή Πρασάρεως όπου ο διάδοχος του Χαλδίας Λαυρέντιος λειτούργησε το ομώνυμο Ιεροδιδασκαλείο.

Η ηγεσία του Σουρμελίδη συνέβαλε στη διατήρηση της ελληνορθόδοξης ταυτότητας και στην ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής των Ελλήνων του Πόντου κατά την Οθωμανική περίοδο.